آثار وضع تحریم‌ها بر صادرات محصولات پتروشیمی ایران بررسی شد

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در reddit
اشتراک گذاری در email
امتیاز دهید

 

 


نقش و تاثیر
تحریم بر تجارت بین‌المللی ایران

 

گزارش های رسمی گمرک نشان می‌دهد که ارزش تجارت خارجی کشور در بخش‌های صادرات غیرنفتی و واردات از 105.9 میلیارد دلار در سال 1390 با کاهش متوسط سالانه 3.9 درصد، به 73.9 میلیارد دلار در سال 1399 رسیده است. بنابراین طی این دوره ده ساله شاهد انقباض در تجارت خارجی کشور بوده‌ایم که با اهداف و برنامه‌های کلان و توسعه‌ای تدوین شده جهت افزایش مبادلات تجاری و رشد اقتصادی کشور همخوانی نداشته و به وضوح مشخص است که تشدید تحریم‌‌ها و راهبرد فشار حداکثری اخیر ایالات متحده در محدود شدن تجارت خارجی کشور نقش مهمی داشته است.

 









جدول شماره 1: عملکرد تجاری کشور در بخش غیر نفتی طی سال های 1390 الی 1399

منبع: گمرک جمهوری اسلامی ایران (ارقام به میلیارد دلار)

سال

1390

1391

1392

1393

1394

1395

1396

1397

1398

1399

واردات

61.8

53.5

49.7

53.6

43.4

43.7

54.5

43.2

43.7

38.9

صادرات

44.1

41.4

41.8

50.1

41.5

44.0

47

44.7

41.4

35.0

تجارت کل

105.9

94.9

91.5

103.7

84.9

87.7

101.5

87.9

85.1

73.9

تراز تجاری

17.7-

12.1-

7.9-

3.5-

1.9-

0.3

7.5-

1.5

2.3-

3.9-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

علیرغم ادامه روند کاهشی در عملکرد تجاری کشور بین سالهای 1390 تا سال 1394، پس از اجرای برنامه جامع اقدام مشترک یا برجام (JCPOA) در تیرماه 1394، تجارت بین الملل کشور در بخش غیر نفتی روند افزایشی به خود گرفت. بطوری که ارزش تجارت با رشد متوسط سالانه 10 درصدی تا دو سال بعد (1396) به 101.5 میلیارد دلار رسیده است. به عبارت دیگر تشدید تحریم‌ها از سال 1390 از طرفی باعث افت شدید در صادرات محصولات عمده ارز‌آور شده و از طرف دیگر محدودیت در واردات بدلیل مشکلات ارزی حاصل از کاهش صادرات و محدودیت در نقل و انتقال ارز حاصل از صادرات و همچنین عدم امکان استفاده از فرآیند تراکنش‌های دوربرگردان یا یوترن (U-Turn) در مجموع باعث شد سطح تجارت بین‌الملل کشور در سال 1394 و پیش از اجرایی شدن برجام به 84.9 میلیارد دلار برسد که پایین‌ترین سطح تجارت در مقایسه با پنج سال قبل از آن بوده است. پس از اجرائی شدن برجام و کاهش فشارهای تحریم بر تجارت بین‌الملل کشور، زمینه برای همکاری‌های بین‌المللی ایران با دیگر کشورهای جهان خصوصا کشورهای غربی از طریق تدوین و راه‌اندازی محدود سازوکارهای تجارت ویژه با ایران از جمله ساز‌وکار اینستکس (INSTEX) فراهم شد.

 خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ماه 1397 و تشدید محدودیت‌ها به ویژه در زمینه نقل و انتقال ارز، انقباضی شدیدتر در تجارت خارجی کشور را تحمیل نمود. در این شرایط علاوه بر محدودیت جدی در صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی، صدور محصولات غیرنفتی (جدول شماره 1) نیز با مشکلات عدیده‌ای مواجه شد. با این وجود، در سال 1398، علی‌رغم کاهش حدود 7 درصدی صادرات غیرنفتی، با توجه به ضرورت تامین کالاهای اساسی و مدیریت بازار داخلی، واردات 1.2 درصد افزایش یافت.

البته شیوع ویروس کرونا در اواخر سال 1398 باعث افت کل تجارت جهانی شد و بطور طبیعی ایران نیز از آن متأثر شد. اما وجود تحریم و محدودیت‌های ناشی از آن سبب سنگین‌تر شدن آثار منفی شیوع کرونا بر کشور ما شد بطوری که در مجموع بررسی روند تجارت از سال 1397 تا 1399 حاکی از آن است که محدودیت‌های ناشی از تحریم در سایه محدودیت‌های ناشی از شیوع ویروس کرونا، سبب کاهش سالانه 10 درصدی در ارزش تجارت کشور شد به طوری که ارزش تجارت به کمترین سطح خود طی دهه اخیر یعنی رقم 73.9 میلیارد دلار رسید.

 

تحریم‌های اقتصادی اثر‌گذار بر صنعت نفت و پتروشیمی

اکثر تحریم های اقتصادی اثرگذار بر تجارت محصولات پتروشیمی ایران توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (جدول شماره 2)، به عنوان ابزاری برای پیشبرد سیاست خارجی و امنیت ملی امریکا بدور از رعایت حقوق بشر و رعایت قوانین تجارت آزاد جهانی، اعمال شده و توسط دفتر کنترل دارائی‌های خارجی (OFAC) آن وزارتخانه هدایت و کنترل می شود. از طرف دیگر با توجه به آنکه دلار آمریکا ارز رایج جهانی در تجارت بین کشورها است، از همین‌رو تجارت و اقتصاد بین‌الملل وابسته به نظام بانکی آمریکا بوده و زمینه لازم برای پیروی و اعمال تحریم های بانکی وضع شده بر علیه ایران توسط دیگر کشورها و بانکها، موسسات مالی و شرکتهای چند ملیتی خریدار محصولات پتروشیمی ایران مهیا شده است.

 

 

 

 














جدول شماره 2: تحریم‌های تصویب و اعمال شده توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده یر علیه ایران

تاریخ

فرمان اجرایی بعد از خروج امریکا از برجام

تاریخ

فرمان اجرایی قبل ازتوافق برجام (2015)

تاریخ

تحریم های کنگره امریکا

2018

اعلام آمریکا مبنی بر خروج از برجام

2001

فرمان اجرایی 13224

1996

قانون داماتو ـ کندی

2018

فرمان اجرایی شماره 13846 یا بازگشت تحریم‌های لغو شده

2011

فرمان اجرایی 13574

2010

قانون جامع تحریم‌های ایران (CISADA)

2018

خروج امریکا از برجام

2011

فرمان اجرایی 13590

2012

قانون حمایت از آزادی ایران و مقابله با اشاعه(IFCPA)

2019

بیانیه OFAC (13382)

2012

فرمــان اجرایـی 13622

2012

قانون کاهش تهدیدهای ایران (ITRSHRA)

2019

تحریم صنعت نفت و پتروشیمی

2012

فرمان اجرایی 13599

2012

قانون اختیارات دفاع ملیNDAA

2019

فرمان اجرایی 13886

2012

فرمان اجرایی 13622

2017

قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها(CAATSA)

2020

تحریم شرکت ملی صنایع پتروشیمی

2013

فرمان اجرایی 13608

2020

بیانیه خزانه داری امریکا (13224)

2019

تمدید و توسعه تحریمها(13846)

  

 

اثرات تحریم بر صادرات محصولات پتروشیمی ایران

جدول شماره 3 نشان دهنده عملکرد تولید و صادرات  صنعت پتروشیمی در بین سالهای 1390 تا 1399 است که رشد وزنی صادرات در دهه نود با وجود تحریم‌ها از آن استنباط می‌گردد. ولی از طرف دیگر در دهه نود افزایش تولید چشمگیری نیز در این صنعت بوقوع پیوسته است که میتوان رشد صادرات محصولات پتروشیمی را نتیجه افزایش تولید قلمداد نمود. لذا جهت تحلیل و نتیجه گیری صحیح، از شاخص بدون بعُد که نشان دهنده رشد صادرات با وجود افزایش تولید قابل فروش (فروش داخلی و صادرات) است استفاده می‌کنیم.

 

 

 








جدول شماره 3: عملکرد تولید و صادرات صنعت پتروشیمی کشور در سالهای 1390 الی 1399

منبع: شرکت ملی صنایع پتروشیمی (ارقام به میلیون تن)

سال

1390

1391

1392

1393

1394

1395

1396

1397

1398

1399

تولید قابل فروش

23.82

22.80

21.74

24.93

25.33

28.59

30.76

28.90

30.78

34.19

صادرات

18.19

15.85

12.83

15.90

18.81

21.15

22.41

2052

22.34

24.36




76.36%

69.52%

59.02%

63.78%

74.26%

73.98%

72.85%

71.00%

72.58%

71.25%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انتظار تحریم کنندگان این بود که دشواری دسترسی به بازارهای جهانی متنوع و جدید از یک سو و  محدود شدن بازارهای هدف و خریداران محصولات پتروشیمی به واسطه قوانین تحریم از سوی دیگر، باعث افت تجارت بین‌الملل (صادرات) محصولات پتروشیمی ایران گردد، ولی علی‌رغم انقباض در تجارت خارجی کل کشور در دهه نود، افت وزنی صادرات در صنعت پتروشیمی رخ نداده است. البته انقباض بخشی از بازارها بین‌المللی محصولات پتروشیمی بدلیل کاهش قدرت چانه‌زنی در طرف عرضه و افزایش آن در طرف تقاضا به واسطه تحریم‌ها اجتناب ناپذیر است. شاخص   در جدول 3 نشان می دهد تنها در سالهای 1390 تا 1392بواسطه تحریم و نبود تجربه تجارت در شرایط تحریم، صادرات محصولات پتروشیمی با انقباض روبرو شده است ولی از سال 93 روند رشد صادرات همسو با افزایش تولید قابل فروش تا 1399 محقق گردیده است. در این دوره (سالهای 93 تا 99)  متوسط سالانه صادرات رقم چشمگیر 71.4 درصد از تولیدات قابل فروش صنعت در شرایط سخت تحریم بوده که نشان از عملکرد مثبت راهکارهای موثر صنعت پتروشیمی در صادرات می‌باشد، بطوری که حتی پس از سال 1397و خروج یکجانبه دولت آمریکا از برجام در راستای راهبرد فشار حداکثری بر ایران و بازگشت تحریم‌های تعلیق شده در برجام، این رشد متوقف نشد و همسو با افزایش محصول قابل فروش صنعت پتروشیمی ادامه یافته است.

محدودیت‌های تحریم و همچنین تنوع در بازیگران طرف تقاضا و دیگر مولفه‌های دخیل در تجارت محصولات پتروشیمی سبب شد تا برنامه‌ریزان تجارت محصولات پتروشیمی کشور در دهه 90 و خصوصا از سال 1398 با کلید خوردن راهبرد فشار حداکثری ایالات متحده بر ایران، برنامه‌های توسعه صادرات را بر 15 کشور همسایه و همچنین کشورهای هند و چین متمرکز نمایند. بر اساس آمار شرکت ملی صنایع پتروشیمی و گمرک ج.ا.ایران، تمرکز صادرات محصولات صنعت پتروشیمی با شروع و افزایش شدت تحریم‌ها، از کشورهای اروپائی و خاور دور به سمت کشورهای همسایه و چین چرخش نموده است.

 این کشورها سهم بالایی در صادرات غیرنفتی کشور دارند بطوری که بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران در مجموع 87 درصد از صادرات ایران را به خود اختصاص داده‌اند. بر اساس همین آمار در سال 1399، ارزش صادرات به 15 کشور همسایه بالغ بر20 میلیارد دلار و صادرات به دو کشور هند و چین نیز بالغ بر 10 میلیارد دلار بوده است. این در حالی است که مجموع نیازهای وارداتی 15 کشور همسایه رقمی بالغ بر 1000 میلیارد دلار برآورد شده است که  با توجه به مزیت‌ نسبی و مطلق کشور در تولید و صادرات محصولات با ارزش پتروشیمی، می بایست برنامه‌ریزان این صنعت به دنبال تقویت حضور و گسترش بازار در این 15 کشور باشند.

محدودیت در نقل و انتقال ارز و عدم امکان استفاده از سازوکارهای رایج بانکی با توجه به توقف فرآیند تراکنش‌های دوربرگردان یا یوترن باعث تحمیل هزینه یا افزایش هزینه‌ جابجایی (نقل و انتقال) ارز حاصل از صادرات محصولات پتروشیمی و بطور کلی افزایش هزینه‌های تجارت بین‌المللی و کاهش حاشیه سود فعالان اقتصادی این صنعت شده است. همچنین این محدودیت در بعضی موارد منجر به بلوکه شدن بخشی از درآمدهای ارزی نزد برخی شرکای تجاری و  تراستی‌ها شده که موجب انقباض درآمد ارزی در این صنعت، علی‌رغم افزایش وزنی صادرات، گردیده است.

 نوسانات قیمت نفت خام و به‌ طبع آن افت قیمت محصولات پتروشیمی و البته افزایش تولید و صدور محصولات با ارزش نسبی کم در صنعت پتروشیمی ایران، بر شدت این اثرات انقباضی درآمدی در طی دهه نود افزوده و درآمد ارزی صنعت پتروشیمی کشور را علی‌رغم افزایش وزنی صادرات (با وجود تحریم‌ها) کاهش داده است، بطوری که متوسط قیمت صادراتی هر تن محصولات از 800 دلار در سال 1390 به 362 دلار در سال 1399 رسیده است. به همین دلیل و به‌دلائلی از جمله افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت‌های تحریمی در دستیابی به تکنولوژهای نوین تولید، ممکن است مزیت نسبی کشور در تولید بعضی محصولات پتروشیمی را با اختلال و انحراف روبرو نماید.

 

  نتیجه‌گیری و راهکارهای پیشنهادی

جهت مقابله با موانع و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها بر اقتصاد صنعت پتروشیمی، راهکارهای پیشنهادی زیر مطرح می شود:

1. مهمترین تحرک اثرگذار در طرف عرضه (تولید و صادرات)، برنامه ریزی جهت توسعه طرح‌های پتروشیمی با ارزش نسبی بالا می‌باشد که منجر به رشد تصاعدی درآمدهای ارزی صنعت پتروشیمی خواهد شد.

2.تنظیم و کاهش اتکا بودجه کشور به فروش نفت خام و خام فروشی فرآورده‌های نفتی که میتوانند بعنوان خوراک صنعت پتروشیمی مورد استفاده قرار گیرند مثل متانول و میعانات گازی، و به جای آن تکیه بر مالیات عادلانه و تکمیل زنجیره ارزش و تولید داخلی محصولات صادراتی پتروشیمی با ارزش افزوده بالا.

3. حذف تدریجی دلار در تجارت بین الملل با کشورهایی مثل چین (که بیش از 50 درصد محصولات پتروشیمی ایران به آن صادر می شود)، هندوستان، روسیه و دیگر کشورهای همسایه از طریق ایجاد سازوکارها و توافق‌نامه‌های بانکی با این کشورها.

4. علیرغم وجود پتانسیل بازار 40 میلیارد دلاری در صنعت پلاستیک 15 کشور همسایه، ایران با صادرات ۲ میلیارد دلاری این محصولات، تنها 5 درصد از سهم این بازار ارزشمند را به خود اختصاص داده است، لذا توسعه و ارتقاء هوشمندانه صادرات محصولات پتروشیمی به این کشورها نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی هدفمند است.

5. ایجاد شرایط ثبات نسبی در مبادلات تجاری بین‌الملل کشور با پشتیبانی مقامات سیاسی، خصوصا با لحاظ کردن مزیت کشور در تولید و صادرات محصولات پتروشیمی.

6. ایجاد انگیزه در شرکای تجاری ایران در منطقه جهت تقویت پیمان‌های منطقه‌ای از جمله موافقت‌نامه‌های دوجانبه با کشورهایی ازجمله پاکستان و ترکیه، شکل‌دهی موافقت‌نامه‌های تجاری جدید با شرکای مهمی مانند عراق و هندوستان و همچنین تقویت انگیزه‌های اعضای اتحادیه‌های اوراسیا و اکو در راستای افزایش واردات محصولات پتروشیمی از ایران.

7.  استفاده حداکثری از عضویت دائم ایران در سازمان همکاری شانگهای و پیگیری ساز‌وکارهای بانکی در این سازمان جهت دوری از تسلط دلار بر تجارت با اعضاء این سازمان.

8.اجراء تمهیدات لازم جهت رفع مشکلات نقل و انتقال کالا و ارز که بر کل تجارت بین‌الملل کشور، از جمله صنعت پتروشیمی، سایه انداخته است، از طریق ایجاد سازوکارهای بانکی مناسب و رفتار سیاسی با رویکرد برد- برد.

9.حرکت به سمت موافقت‌نامه‌های تجارت آزاد .

10. تاسیس دفاتر بازرگانی مشترک صادرکنندگان ایرانی محصولات پتروشیمی با شرکت­های معتبر و فعال خارجی جهت گسترش نفوذ در بازارهای خارجی.

11. افزایش صادرات خدمات فنی و مهندسی به کشورهای همسایه با استفاده از تجارب شرکت های توانمند ایرانی با بیش از 50 سال تجربه در زمینه اجرای طرحهای پتروشیمی.

 

 

نویسنده: حسین علیمراد رئیس کل امور بین الملل شرکت ملی صنایع پتروشیمی

 

دکاموند شیمی | مرجع و وارد کننده روغن های گیاهی ، مواد شیمیایی ، اسانس

منبع : www.nipna.ir
2021-09-20 10:33:14

اولین نانو خوشه ای که یک سوپراتوم درون یک سوپراتوم است پژوهش
امتیاز دهید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

راه های ارتباطی با کارشناسان فروش

کارشناسان فروش:

خانم سپهری

مدیر فروش

خانم شایگان

کارشناس فروش

خانم سعادت

کارشناس فروش

شماره موبایل:

شماره تلفن:

پیغام در واتساپ:

5020 142 0919

3147 9501 031

2813 836 0910

3144 9501 031

5410 061 0912

3145 9501 031

راه های ارتباطی با کارشناسان فروش

خانم سپهری

مدیر فروش

شماره موبایل:

شماره تلفن:

پیام در واتساپ:

5020 142 0919

3147 9501 031

خانم شایگان

کارشناس فروش

شماره موبایل:

شماره تلفن:

پیام در واتساپ:

5020 142 0919

3147 9501 031

خانم سعادت

کارشناس فروش

شماره موبایل:

شماره تلفن:

پیام در واتساپ:

5020 142 0919

3147 9501 031

بیا ببین چه خبره اینجا

عضویت در خبرنامه هفتگی ما

مزایا عضویت :

  • جدید ترین مقالات و محصولات را در ایمیل خود به صورت هفتگی داشته باشید.
  • اخبار جشنواره و نمایشگاه های مربوطه را سریعتر از بقیه دریافت کنید.
  • مهم از همه فقط اینجا تخفیف محصولات را اعلام میکنیم
  • آخری هم با اجازه شما ماهی یک بار هم تبلیغ بفرستیم ( قول میدیم مزاحم نشیم و دست پر هم بیایم )
خبرنامه دکاموند شیمی

دانلود فقط با یک کلیک

با کلیک بر روی دانلود و اشتراک ، شما در خبرنامه مشتریان دکاموند شیمی مشترک خواهید شد.